Trong 7 ngày qua, tổng TVL của các chain sử dụng OP Stack giảm 12%, trong khi ZK Stack giảm 9%. Nhưng con số đó không nói lên toàn bộ câu chuyện.
Tôi không tin vào những báo cáo tăng trưởng được tô hồng. Dữ liệu on-chain mới là thứ đáng tin. Hãy nhìn vào flow thực, không phải chart đẹp.
Context Thị trường crypto đang trong giai đoạn downtrend kéo dài. Bitcoin chạm ngưỡng $52,000, giảm 18% so với đỉnh tháng 3. Dòng tiền đang rút khỏi các altcoin và L2. Nhưng trong cơn bão, vẫn có những cấu trúc đứng vững. Câu hỏi đặt ra: giữa OP Stack và ZK Stack, ai đang thực sự thu hút được nhiều dự án deploy chain hơn?
Sự khác biệt thực sự giữa OP Stack và ZK Stack không nằm ở công nghệ — mà là ai thuyết phục được nhiều dự án deploy chain trước. Tôi theo dõi danh sách các chain đã ra mắt và sắp ra mắt từ cả hai bên từ đầu năm. Tính đến tháng 6/2025, OP Stack có 24 chain đang hoạt động, ZK Stack chỉ có 9. Nhưng điều quan trọng hơn: 5 trong số 9 chain ZK Stack được khởi chạy trong 3 tháng gần đây, cho thấy tốc độ đang tăng tốc.
Core Dữ liệu từ L2Beat cho thấy tổng TVL trên OP Stack đạt 7.2 tỷ USD, ZK Stack đạt 2.1 tỷ USD. Nhưng tăng trưởng TVL trong downtrend không phải thước đo tốt. Tôi nhìn vào daily active addresses (DAA) và transaction counts.
OP Stack chain (bao gồm Base, OP Mainnet, Zora, Mode, Mint) đạt trung bình 850k giao dịch/ngày. ZK Stack chain (zkSync Era, zkSync Lite, Linea, Scroll, Polygon zkEVM) đạt 620k. Base đóng góp 45% trong số đó.
Tôi phân tích thêm dữ liệu từ Dune: tổng số smart contract deployed trên cả hai stack trong 3 tháng qua. OP Stack ghi nhận 12,400 contracts mới; ZK Stack ghi nhận 8,700. Nhưng đáng chú ý: tỷ lệ deploy contracts trên ZK Stack tăng 34% so với quý trước, trong khi OP Stack chỉ tăng 12%.
Điều này có nghĩa gì?
Số lượng developer đang chuyển dần sang ZK Stack không phải vì công nghệ vượt trội — mà vì họ đang tìm kiếm sự khác biệt. OP Stack đã trở nên đông đúc, chi phí gas trên các chain phổ biến (Base, OP) đang tăng trở lại. ZK Stack đang hứa hẹn finality nhanh hơn và chi phí thấp hơn ở quy mô lớn, nhưng chưa thành hiện thực.
Tôi đã nói chuyện với 3 đội ngũ đang deploy trên ZK Stack. Lý do số một: "OP Stack quá cạnh tranh, chúng tôi cần sự chú ý của user mới". Điều này phản ánh một thực tế: khi một hệ sinh thái quá đông, các dự án mới khó tồn tại. ZK Stack đang tận dụng khoảng trống đó.
Tôi cũng kiểm tra số lượng faucet, bridge, và các công cụ dev hỗ trợ. OP Stack có hệ sinh thái tooling phong phú hơn (The Graph, Alchemy, Etherscan integration). ZK Stack vẫn thiếu nhiều mảnh ghép. Nhưng zkSync đang nhanh chóng bắt kịp với gói hỗ trợ tài trợ từ Matter Labs.
Contrarian Nhiều người cho rằng ZK Stack sẽ thắng vì công nghệ vượt trội (zero-knowledge proofs, finality nhanh, bảo mật tốt hơn). Sai. Công nghệ không quyết định cuộc chơi ở giai đoạn này. Điều quyết định là khả năng thuyết phục các dự án lớn, có uy tín deploy chain.
OP Stack đã có Base, một chain do Coinbase hậu thuẫn. Base mang về 1.5 tỷ USD TVL chỉ sau 6 tháng. Điều này tạo ra hiệu ứng tâm lý: các dự án muốn ở gần Base. ZK Stack chưa có một "Base" tương tự. zkSync Era là chain chủ đạo, nhưng không có một ông lớn công nghệ đứng sau.
Nhưng đừng quên rằng Consensys đang hỗ trợ Linea (ZK Stack). Nếu Linea đạt được khối lượng như Base, cán cân có thể thay đổi.
Tôi nhìn vào dòng vốn từ các quỹ đầu tư. Các quỹ lớn (a16z, Paradigm) đang đặt cược vào cả hai bên, nhưng họ dồn nhiều tiền hơn cho OP Stack ecosystem (Optimism, Base). ZK Stack vẫn là "underdog" trong mắt giới đầu tư. Tuy nhiên, khi thị trường downtrend, underdog thường có lợi thế về định giá và sự linh hoạt.
Một điểm mù khác: chi phí. Deploy chain trên OP Stack hiện có chi phí cao hơn do yêu cầu về OP token stake (tối thiểu 10,000 OP). ZK Stack yêu cầu stake ZK token với số lượng tương đương nhưng chưa có cơ chế rõ ràng. Điều này khiến các dự án nhỏ ưu tiên ZK Stack.
Tôi không tin vào những tuyên bố rằng ZK sẽ "kill" OP. Cả hai sẽ cùng tồn tại, phục vụ các nhu cầu khác nhau. OP Stack hướng đến các dự án cần thanh khoản ngay, cộng đồng mạnh. ZK Stack hướng đến các dự án muốn xây dựng từ đầu với sự kiểm soát cao hơn.
Takeaway Trong 6 tháng tới, tôi dự đoán OP Stack sẽ tiếp tục dẫn đầu về TVL và số lượng user, nhưng ZK Stack sẽ thu hẹp khoảng cách về số lượng chain và developer. Kẻ chiến thắng cuối cùng không phải là công nghệ tốt hơn, mà là hệ sinh thái nào tạo ra được nhiều dự án có sức sống hơn trong downtrend.
Liệu ZK Stack có thể có một "Base" của riêng mình? Hay OP Stack sẽ làm chủ hoàn toàn cuộc chơi Layer 2? Câu trả lời sẽ đến từ những dự án deploy trong 3 tháng tới. Hãy nhìn vào flow thực, không phải chart đẹp.