Hôm qua, tôi mở Solscan ra xem thử một block gần đây, thấy compute unit (CU) tiêu thụ đã chạm ngưỡng 98 triệu. Trước đó, giới hạn là 60 triệu. Một tuần trước, chính thức tăng lên 100 triệu.
Cộng đồng reo hò: capacity tăng 66%, Solana lại 'ăn' thêm một miếng thịt. Nhưng với tôi, đây không phải chuyện đơn giản thế.
Context: Cái gì vừa thay đổi?
Solana dùng Compute Unit (CU) để đo lượng tính toán mà một transaction tiêu thụ, tương tự Gas trên Ethereum. Trước bản nâng cấp này, mỗi block chỉ chứa được tối đa 60 triệu CU. SIMD-0286 đã được thông qua, nâng mức đó lên 100 triệu.
Con số 66% là tuyến tính: block giờ đây có thể chứa nhiều transaction hơn, hoặc các transaction phức tạp hơn.
Core: 66% không phải 66%
Tôi audit DeFi từ năm 2020. Tôi biết rõ: capacity lý thuyết khác xa capacity thực tế. Không phải cứ tăng giới hạn là TPS tự động nhảy vọt. Solana không phải một cái faucet xả nước.
Thứ nhất, tăng CU không đồng nghĩa với tăng số lượng transaction. Nếu hầu hết transaction tiêu thụ ít CU (ví dụ: chuyển SPL token, swap đơn giản ~ 20-50k CU), thì block vốn dĩ gần như không bao giờ chạm tới ngưỡng. Chỉ khi nào mạng có làn sóng giao dịch 'nặng đô' (ví dụ: complex DeFi arbitrage, on-chain order book matching, high-frequency MEV bots), giới hạn CU mới thực sự là bottleneck.
Thứ hai, tôi đã thấy điều này xảy ra với Ethereum khi EIP-1559 và các lần tăng gas limit. Gas limit tăng, nhưng TPS không tăng tỷ lệ thuận, vì validator phải đối mặt với block propagation delay. Solana dùng Turbine, cơ chế truyền block theo dạng phân mảnh. Block càng to, càng nhiều mảnh, latency càng cao. Validator có thể sẽ bỏ lỡ block nếu không có phần cứng đủ mạnh.
Thực tế, nếu mạng hiện tại đang ở ngưỡng ~60 triệu CU mỗi block, tức là nút thắt là CU chứ không phải bandwidth hay CPU. Nếu không, validator đã tự điều chỉnh rồi, không cần đợi SIMD. Việc tăng lên 100 triệu cho thấy một lớp dApp đang lớn dần — Jupiter Routing, Phoenix DEX, hoặc các giao thức mới spawn đòi hỏi nhiều CU hơn.
Contrarian: Điểm mù bảo mật mà ít ai nói
Khi block to hơn, không chỉ transaction nhiều hơn, mà attack vector cũng to hơn. Tôi audit qua không ít contract trên Solana. Tôi thấy rõ: complex transaction = nhiều CU = cơ hội cho front-running, sandwich attack, đặc biệt là với các instruction phức hợp. Một MEV bot giờ đây có thể nhồi nhét nhiều instruction hơn trong một block, mở rộng cửa sổ khai thác.
Thêm nữa, tăng CU có thể làm trầm trọng thêm vấn đề 'rate limiting' ở cấp độ validator. Nếu một validator không xử lý kịp block 100 triệu CU, nó sẽ bỏ lỡ slot, dẫn đến mất phần thưởng. Điều này ép các validator phải nâng cấp phần cứng, tạo ra rào cản gia nhập và nguy cơ tập trung hóa ngầm. Tôi đã thấy xu hướng này ở Ethereum sau các lần tăng gas limit: các pool nhỏ dần biến mất. Solana cần tránh vết xe đổ đó.
Takeaway: Không phải 66%, mà là 66% đầu tiên
Đây không phải bản nâng cấp mang tính 'đột phá', mà là một điều chỉnh thông số có chủ đích. Nó cho thấy Solana đang chuẩn bị cho làn sóng dApp mới, đòi hỏi nhiều tính toán on-chain hơn. Nhưng câu hỏi thực sự là: liệu on-chain activity có bắt kịp giới hạn mới này không, hay chúng ta chỉ đang mở rộng một cái đường ống mà chưa có đủ nước để chảy?
Và nếu MEV bùng nổ, ai sẽ là người gánh chịu? Những user bình thường, hay chỉ có validator và bot kiếm lời? Câu trả lời, tôi dự đoán, sẽ nằm ở các bản nâng cấp tiếp theo: giải pháp chống MEV, và khả năng duy trì decentralization khi phần cứng validator ngày càng đắt đỏ.