Tuần trước, một quỹ tài chính truyền thống gọi cho tôi hỏi về token hóa trái phiếu. Họ nói: 'Chúng tôi muốn lên on-chain, nhưng không phải trên public chain của các bạn.' Câu nói đó khiến tôi nhớ lại năm 2021, khi tôi viết thread đầu tiên về RWA (Real World Assets) và nhận được hàng trăm like. Ba năm sau, mọi thứ thay đổi, nhưng cốt lõi thì vẫn vậy: các tổ chức không cần public chain của bạn. Họ cần một giải pháp, không phải một triết lý.
RWA on-chain là câu chuyện kể suốt ba năm qua. Từ nhà sáng lập đến venture capital, ai cũng hô hào rằng tài sản thực tế sẽ được đưa lên blockchain, mở ra thị trường thanh khoản khổng lồ. Nhưng nhìn vào dữ liệu on-chain, chỉ có một số ít giao thức như MakerDAO (với sự hỗ trợ của Monetalis) và một vài dự án niche thực sự làm được. Còn lại, phần lớn là những bản whitepaper đẹp đẽ kèm lời hứa về 'token hóa trái phiếu kho bạc' hay 'bất động sản phân mảnh'. Thực tế, tổng giá trị tài sản thực tế được token hóa trên blockchain công khai vẫn chưa vượt quá 10 tỷ USD – một con số nhỏ bé so với thị trường tài chính truyền thống hàng trăm nghìn tỷ.
Sự thật phũ phàng là: các tổ chức tài chính không muốn dữ liệu của họ bị công khai trên một public chain. Họ cần quyền riêng tư, cần kiểm soát danh tính, và cần tuân thủ quy định pháp lý địa phương. Một doanh nghiệp phát hành trái phiếu token hóa sẽ không bao giờ muốn ai đó theo dõi dòng tiền của họ trên Etherscan. Họ muốn một permissioned ledger, nơi chỉ có các bên được phép mới xem được giao dịch. Đây là lý do tại sao các dự án như Hyperledger hay Corda đã tồn tại từ lâu, và các ngân hàng lớn như JPMorgan đã xây dựng hệ thống riêng (JPM Coin) trên blockchain riêng tư, chứ không phải Ethereum.
Dựa trên kinh nghiệm audit và phân tích của tôi với tư cách là một Web3 Community Founder, tôi đã thấy nhiều team xây dựng RWA on-chain cố gắng thuyết phục các tổ chức tham gia. Họ thường mắc sai lầm: tập trung vào tính phi tập trung tuyệt đối, trong khi các tổ chức chỉ quan tâm đến hiệu quả chi phí và tuân thủ. Một ví dụ điển hình là dự án token hóa bất động sản ở Đông Nam Á, tôi từng tham gia với tư cách cố vấn. Họ sử dụng Ethereum, nhưng bắt buộc phải thiết kế một smart contract phức tạp để ẩn danh tính người mua, tốn thêm hàng trăm nghìn USD phí phát triển. Kết quả là dự án thất bại vì các nhà đầu tư tổ chức không tin tưởng vào khả năng bảo mật thông tin.
Tuy nhiên, có một góc nhìn phản trực giác: có thể chính những hạn chế của public chain mới là động lực để thúc đẩy sự đổi mới. Khi các tổ chức đòi hỏi quyền riêng tư, các nhà phát triển bắt đầu xây dựng các giải pháp zk-Rollup kết hợp với tính toán bảo mật (secure computation). Điều này tạo ra một lớp trung gian: một sidechain riêng tư kết nối với Ethereum thông qua cầu nối, chỉ công khai một phần dữ liệu cần thiết. Ví dụ, dự án Polymesh – một blockchain được xây dựng riêng cho tài sản được quy định – cho thấy rằng có thể có một con đường dung hòa giữa phi tập trung và tuân thủ. Nhưng liệu điều này có còn giữ được tinh thần của Web3? Hay nó chỉ là một 'công nghệ sổ cái phân tán' được trang điểm bằng từ ngữ blockchain? Tôi nghiêng về điều thứ hai.
Thực tế, Lightning Network đã cho thấy một bài học tương tự. Bảy năm trôi qua, tỷ lệ thất bại routing và độ phức tạp quản lý channel khiến nó mãi chỉ ở ngách. Các giải pháp Layer 2 như Arbitrum và Optimism thành công hơn, nhưng cũng đang đối mặt với vấn đề bão hòa dữ liệu blob post-Dencun. Tôi dự đoán rằng trong vòng hai năm, phí gas của mọi rollup sẽ tăng gấp đôi, khiến cho các ứng dụng RWA càng khó tồn tại trên public chain. Các tổ chức sẽ quay lưng, và thị trường sẽ chỉ còn lại những kẻ đầu cơ và những người tin vào phi tập trung tuyệt đối.
Vậy đâu là lối thoát? Tôi không có câu trả lời tuyệt đối, nhưng tôi tin rằng chúng ta cần một cuộc đối thoại trung thực. RWA on-chain không phải là một bài toán kỹ thuật thuần túy, mà là một bài toán về niềm tin và giá trị. Nếu chúng ta thực sự muốn mang tài sản thực tế lên blockchain, chúng ta phải chấp nhận rằng public chain chỉ là một phần nhỏ của bức tranh. Phần còn lại thuộc về các giải pháp lai ghép, nơi tính phi tập trung được đánh đổi để lấy tuân thủ pháp lý. Câu hỏi đặt ra là: liệu sự đánh đổi đó có xứng đáng? Và liệu ngành công nghiệp của chúng ta có đủ dũng cảm để thừa nhận rằng 'phi tập trung' không phải lúc nào cũng là câu trả lời cho mọi vấn đề?
— Root: Experience 2 (DeFi Summer, bài viết 'Nông dân thanh khoản') — Root: Experience 4 (Bear Market 2022, bài viết về Layer 2) — Root: Experience 6 (2025 Institutional Entry, framework quản trị DAO)
Hãy nhìn vào thực tế: RWA on-chain có thể là một câu chuyện đẹp, nhưng nếu chúng ta không đối mặt với những hạn chế của public chain, chúng ta sẽ mãi mãi chỉ là những kẻ mơ mộng trong một thế giới của các tổ chức thực dụng. Tôi đã từng đặt cược sai vào ICO năm 2017, và tôi không muốn lặp lại sai lầm đó với RWA. Hãy hỏi: 'Liệu public chain có thực sự cần thiết cho tài sản thực tế, hay nó chỉ là một công cụ marketing?' Câu trả lời sẽ quyết định tương lai của cả ngành.